São Miguel to największa wyspa Azorów, archipelagu na Oceanie Atlantyckim, który należy do Portugalii. Z Lizbony i Porto przez cały rok kursują loty do i z Ponta Delgada, stolicy Azorów. W sezonie (od kwietnia do października) jest o wiele więcej połączeń lotniczych z różnymi miastami w Europie i Ameryce Północnej. Archipelag składa się z wysp wulkanicznych, które są wyjątkowo zielone. Nie bez powodu nazywa się je też „europejską Hawajami”.
Zielony krajobraz z wulkanami wygląda jeszcze piękniej dzięki licznym jeziorom i wodospadom i zachęca do aktywnego spędzania czasu. Możesz tu świetnie spacerować, jeździć na rowerze czy na rowerze górskim, ale też spróbować czegoś bardziej ekstremalnego – zjazdu na linie wzdłuż stromych ścian skalnych. Po jeziorach i wzdłuż wybrzeża możesz wybrać się na wycieczkę kajakiem lub żaglówką, obserwując przelatujące obok niezwykłe ptaki morskie. Do tego dochodzi kąpiel w źródłach wulkanicznych, snorkeling czy nurkowanie, a wisienką na torcie jest obserwowanie wielorybów.
Masz już ochotę na wakacje na Azorach? Zarezerwuj samochód i zainspiruj się naszymi opisami najpiękniejszych atrakcji i najfajniejszych zajęć na São Miguel!
Chociaż prawie każdy zagraniczny turysta przylatuje na São Miguel na lotnisko w Ponta Delgada, stolica nie zawsze jest pierwszym celem podróży. Wiele osób od razu jedzie właśnie wynajętym autem do innego miejsca na wyspie. Ale Ponta Delgada to świetna baza wypadowa na jednodniowe wycieczki. Poza tym to przytulne miasto, zwłaszcza w okolicy portu. Wieczorem to idealne miejsce na spacer albo na relaks na jednym z wielu tarasów.
W Ponta Delgada nie da się nie zauważyć charakterystycznej architektury Azorów, która wyróżnia się kontrastem między czarnym kamieniem wulkanicznym a białym tynkiem. Tuż przy porcie stoi symbol miasta – Portas de Cidade, elegancka brama miejska z trzema łukami z XVIII wieku. Tuż obok stoi dzwonnica kościoła São Sebastião, który ma bogato zdobione wnętrze. Na tę dzwonnicę nie da się wejść, ale możesz wspiąć się na Torre Sineira przy ratuszu. Ostatni odcinek drogi na szczyt jest naprawdę bardzo wąski.
Muzeum Carlosa Machado mieści się w dawnym klasztorze i już sam ten stary budynek sprawia, że warto je odwiedzić. Znajdziesz tam sekcje poświęcone historii naturalnej, scenom z życia na wyspach oraz wystawę starych zabawek. Osobna sekcja poświęcona jest sztuce azorskiej.
Jeśli masz okazję, wybierz się na przedstawienie lub koncert w Coliseu Micaelense. Wnętrze jest naprawdę wyjątkowe: przypomina namiot cyrkowy, a publiczność siedzi w osobnych niszach. Chcesz na chwilę uciec od zgiełku starego miasta? Wybierz się do Jardim Botânico António Borges, gdzie znajdziesz ogromną różnorodność roślin i kwiatów, w tym imponujące stare drzewa.
W okolicach stolicy są trzy plantacje ananasów, które możesz zwiedzać za darmo, ale właściciele oczywiście liczą, że kupisz coś w ich sklepiku. Plantacja Santo António zbiera dobre recenzje od większości odwiedzających.
Nie masz ochoty jeździć wąskimi uliczkami z ruchem jednokierunkowym w Ponta Delgada? Zaparkuj wtedy swój wynajęty samochód w dużym parkingu podziemnym pod ulicą biegnącą wzdłuż portu. Są tam dwa wejścia: jeśli jedziesz ze wschodu – tuż za kładką dla pieszych, a jeśli z zachodu – tuż za dużym placem z łukami miejskimi.
Możesz pojechać wypożyczonym autem do Gruta do Carvão , bo ten ciekawy tunel lawowy leży tuż przy głównej drodze dojazdowej na lotnisko. Zjazd jest wyraźnie oznaczony brązowym znakiem. Bilety na wycieczkę z przewodnikiem po tej jaskini trzeba zarezerwować z wyprzedzeniem.
Jeśli jedziesz z Ponta Delgada główną drogą na zachód, szybko zobaczysz punkt widokowy z wielkimi literami: RELVA. Możesz tam usiąść pod daszkiem i podziwiać piękny widok na Ocean Atlantycki. To też początek szlaku prowadzącego do skalistego wybrzeża poniżej. Uwaga: ścieżka jest co prawda wybrukowana, ale niektóre odcinki są bardzo strome i po deszczu mogą być śliskie. Pierwszy odcinek możesz pokonać wynajętym autem, dojeżdżając do większego i niżej położonego parkingu. Droga do niego jest bardzo wąska.
Na São Miguel nie brakuje miradouro (punktów widokowych), a już na pewno w okolicy kultowych jezior Sete Cidades na zachodzie wyspy. Jednym ze słynnych punktów widokowych jest Miradouro da Vista do Rei, skąd rozciąga się fantastyczny widok na dwa największe jeziora kraterowe, zwane też zielonym i niebieskim jeziorem. Według lokalnej legendy kolory te powstały z łez niebieskookiej księżniczki i zielonookiego pasterza, którym nie wolno było się spotykać. Rzeczywistość jest nieco mniej poetycka – zielone jezioro zawdzięcza swój kolor rozwojowi glonów. Najlepiej przyjechać tu jak najwcześniej, żeby uniknąć tłumów. Żeby zobaczyć jeziora kraterowe z innej perspektywy, wejdź na dach pobliskiego opuszczonego hotelu (który, nawiasem mówiąc, jest okropnie brzydki).
Jeśli chcesz zobaczyć zupełnie inny widok, jedź od tych wielkich jezior na wschód, do parkingu przy Lagoa do Canario. Naprzeciwko parkingu przechodzisz przez bramkę wejściową, a ścieżka w ciągu kwadransa zaprowadzi cię do Miradouro da Grota do Inferno. Szczególnie ostatni odcinek jest spektakularny, gdy idziesz po pagórkowatej ścieżce w kierunku punktu widokowego. Z wysokości prawie ośmiuset metrów rozciąga się zapierający dech w piersiach widok na jeziora. Widać też wyraźnie drogę biegnącą w połowie wokół Lagoa de Santiago. Tą drogą dojedziesz do punktu widokowego, który nie jest tak zatłoczony jak pozostałe – Miradouro do Cerrado das Freiras. Stamtąd masz świetny widok na most łączący dwa duże jeziora. Dostaniesz się tam, zjeżdżając z punktu widokowego po drodze z kilkoma ostrymi zakrętami. Nad jeziorami możesz wypożyczyć kajaki, kanadyjki i deski do paddleboardingu.
Z miasteczka Sete Cidades do Ponta do Escalvado jest tylko siedem kilometrów jazdy. Rozciąga się stamtąd piękny widok na postrzępione skały wulkaniczne na zachodnim wybrzeżu São Miguel. Miejsc na parkowanie jest niewiele, więc jeśli chcesz podziwiać tu zachód słońca, musisz przyjechać na miejsce z dużym wyprzedzeniem przed zachodem słońca. Możesz też pojechać na wulkaniczną, piaszczystą plażę Praia dos Mosteiros, gdzie z oceanu wyłaniają się spektakularne formacje skalne.
Trochę dalej na południe, przy Miradouro da Ilha Sabrina, znajdziesz więcej miejsca na zaparkowanie wypożyczonego auta. Również stąd rozciąga się piękny widok na wybrzeże i położone niżej łaźnie termalne. Droga w dół jest nieco wymagająca, a na dole trafisz do pawilonu oficjalnego kompleksu Termas da Ferraria z basenem wypełnionym wodą ze źródeł termalnych. Ciekawszy jest jednak naturalny basen znajdujący się tuż za nim, wśród skał. Tutaj ciepła woda ze źródeł miesza się z zimną wodą oceanu. Po drabince schodzisz do wody, a do trzymania się są liny. Postaraj się odwiedzić to miejsce podczas odpływu, bo wtedy woda jest najcieplejsza. Załóż buty do wody, bo skały lawowe są ostre.
Plantacje herbaty kojarzą się zazwyczaj z krajami azjatyckimi, takimi jak Indie czy Sri Lanka, ale od końca XIX wieku produkcja herbaty dotarła też do Europy. Najstarszą europejską plantację herbaty znajdziesz na północnym wybrzeżu wyspy São Miguel: Chá Gorreana, piętnaście kilometrów na wschód od Ribeira Grande. Spacer po posiadłości to spokojna przyjemność, a na miejscu zawsze są przewodnicy, którzy chętnie opowiedzą ci więcej o uprawie krzewów herbacianych i o tym, jak liście są przetwarzane na herbatę. Zaplanuj wizytę między kwietniem a wrześniem, bo wtedy trwa zbiór. Na terenie plantacji znajduje się kawiarnia, gdzie możesz delektować się świeżo zaparzoną herbatą, a także kupić herbatę w opakowaniach.
Chociaż do Cascata do Limbo bardzo łatwo dotrzeć, nie ma tu zbyt wielu turystów. Może to dlatego, że o tym wodospadzie nie pisze się zbyt często na blogach podróżniczych, bo na pewno nie chodzi o jego piękno. Z przestronnego parkingu w Moinhos to tylko krótki spacer do wodospadu, który leży w samym środku gęstej roślinności. Ludzie, którzy tam idą, często zostają tylko na chwilę, ale naprawdę warto poświęcić trochę więcej czasu, żeby nacieszyć się tą spokojną okolicą.
Na południe od Ribeira Grande znajdują się wodospady Salto do Cabrita. Jeśli pojedziesz główną drogą w kierunku Lagoa do Fogo, w połowie drogi znajdziesz skręt na wąską dróżkę, która bardzo stromo schodzi w dół do parkingu tuż pod wodospadem. Jeśli wolisz nie zjeżdżać tak stromo w dół wynajętym autem, wybierz parking przy Caldeiras da Ribeira Grande – to mała oaza relaksu z gorącymi źródłami i restauracją. Stąd zaczyna się trasa spacerowa, która prowadzi między innymi obok wodospadu.
Nieco dalej na południe leży jedno z najpiękniejszych jezior kraterowych na São Miguel – Lagoa do Fogo. Jeśli jednak chcesz tam pojechać wypożyczonym autem między połową czerwca a końcem września, nie będzie to możliwe – przynajmniej od 9 rano do 7 wieczorem. W tym okresie kursują autobusy wahadłowe między punktem na północy (Caldera Velha) a punktem na zachodzie (Casa da Água) jeziora. Możesz jednak pojechać do Lagoa do Fogo przed 9:00 i wrócić później, bo ruch w kierunku jeziora jest blokowany tylko w tym czasie. Albo poczekaj do 19:00 i wtedy jedź na krawędź krateru. Pamiętaj jednak, że parking przy Miradouro da Lagoa do Fogo jest darmowy tylko przez pierwsze dwadzieścia minut, potem trzeba zapłacić.
Musisz trochę uwzględnić powyższe ograniczenia, ale to jezioro kraterowe to miejsce, którego absolutnie nie możesz pominąć podczas wizyty na São Miguel. Jeśli lubisz wędrówki, możesz wybrać pięciokilometrowy szlak turystyczny, który zaczyna się nieco na północny zachód od Vila Franca do Campo.
U wybrzeży Vila Franca do Campo leży naprawdę wyjątkowa wysepka. Powstała w wyniku wybuchu podwodnego wulkanu, a jej idealnie okrągły krater to wyjątkowe miejsce do pływania i nurkowania z rurką. Jest tam (oczywiście) dość skalisto, ale podczas odpływu w kraterze pojawia się nawet mała plażka! Szukasz wyjątkowych wrażeń i zapierających dech w piersiach krajobrazów? W takim razie nie możesz przegapić tego miejsca. Pamiętaj, żeby przyjść wcześnie, żeby zarezerwować łódkę do tej wysepki w porcie Vila Franca. Fajną zabawą jest też spływ kajakiem morskim wokół wysepki. Z portu dotrzesz tam w około czterdzieści minut. Możesz zwiedzić różne jaskinie i z bliska obejrzeć klify. Oprócz wyjątkowego krajobrazu wysepka słynie z różnorodności gatunków ptaków. Dlatego ścieżka prowadząca na najwyższy punkt jest zamknięta, ale widok tuż przed ogrodzeniem też jest piękny. Z tego samego powodu wysepkę można odwiedzać tylko między 15 czerwca a 15 października.
Żeby zobaczyć tę wulkaniczną wysepkę z innej perspektywy, wejdź do kaplicy Ermida de Nossa Senhora da Paz na szczycie wzgórza po północnej stronie Vila Franca. Imponujące schody prowadzące na górę zbudowano w 1968 roku i składają się z dziesięciu podestów oraz stu stopni. Schody ozdobiono płytkami, na których przedstawiono motywy religijne. Aby jeszcze bardziej upiększyć trasę, na podestach znajdują się klomby z hortensjami i innymi roślinami. Wnętrze kaplicy jest skromne, ale widok na miasteczko i wysepkę jest wspaniały.
Furnas to wyjątkowa miejscowość: leży na terenie pełnym źródeł geotermalnych i dymiących gejzerów i jest jednym z miejsc na São Miguel, które koniecznie trzeba zobaczyć. Już w samej wiosce, przy Caldeiras, zobaczysz bulgoczącą wodę z siarką i bulgoczące baseny błotne. Jeszcze więcej gejzerów znajdziesz na północnym brzegu jeziora Lagoa das Furnas. Fascynujące jest spacerowanie po pomostach przez ten teren, gdzie małe gejzery tryskają gorącą wodą, parą i wrzącym błotem. Zobaczysz tam też studnie z pokrywami – to właśnie w nich pod ziemią gotuje się lokalny specjał, Cozido nas Caldeiras. Możesz go zjeść w różnych restauracjach w wiosce.
Oczywiście w Furnas są też gorące źródła. Najpiękniejsze z nich to Parque Terra Nostra, gdzie kąpiel w wodzie możesz połączyć z wizytą w przepięknym ogrodzie botanicznym. Został on założony w XVIII wieku przez amerykańskiego konsula, który miał tu swoją letnią rezydencję. Rozległy ogród z ogromną różnorodnością roślin i kwiatów leży w kraterze wygasłego wulkanu. Po spacerze po tym wspaniałym ogrodzie świetnie jest zrelaksować się w dużym źródle ciepłej wody, które przypomina staw przy wejściu do ogrodu. Kolor wody zdradza wysoką zawartość żelaza.
Łaźnie termalne Poça da Dona Beija leżą nieco dalej w kierunku jeziora. Jest tam pięć różnych basenów i fajnie jest wybrać się tam wieczorem, bo w przeciwieństwie do Terra Nostra te łaźnie są otwarte aż do 23:00. Baseny i otaczająca je tropikalna roślinność są wtedy pięknie oświetlone. Romantyczne zakończenie dnia!
Znowu miradouro? Tak, bo ten nie leży bezpośrednio nad brzegiem morza i oferuje nieco inny widok niż na surowe skaliste klify. Tuż na wschód od Povoação zobaczysz zjazd do dwóch punktów widokowych. Pierwszy z nich (Pôr-do-Sol) już robi niezłe wrażenie, ale żeby zobaczyć naprawdę spektakularny widok, jedź dalej wynajętym autem do Pico dos Bodes. Znajduje się tam mała wieża widokowa, dzięki której możesz wspiąć się jeszcze nieco wyżej. Rozciąga się stamtąd fenomenalny widok na południowo-zachodnią część wyspy.
Stare młyny wodne to serce małego parku przyrodniczego Ribeira dos Caldeirões. Dwa z nich wciąż działają, a w pozostałych można dowiedzieć się, jak działają młyny wodne. Jedna z wystaw jest specjalnie przygotowana dla dzieci. Młyny te leżą w niemal bajkowej okolicy, pełnej różnorodnych drzew, kwiatów i krzewów, a wszystko to przeplatają liczne wodospady. Największy z nich ma ponad czterdzieści metrów wysokości.
Jeśli szukasz przygody, to też znajdziesz ją tutaj, bo w Parque dos Caldeirões możesz spróbować canyoningu! Schodzisz wtedy wzdłuż strumienia od szczytu i zjeżdżasz na linie w dół obok wodospadów.
Złotogłówka azorska, zwana po portugalsku „priolo”, to jeden z najrzadszych ptaków na świecie. Ten mały ptaszek żyje na skrajnym wschodzie wyspy i żeruje w lesie laurisilva, który na São Miguel występuje już tylko w okolicy Pico da Vara. Szacuje się, że wokół tego wulkanu żyje około tysiąca osobników tego gatunku, czyli więcej niż trzydzieści lat temu, kiedy priolo było ptaszką poważnie zagrożoną. A to wszystko dzięki staraniom Centro Ambiental do Priolo, które mieści się w starym domku leśniczym.
Dowiesz się tam nie tylko więcej o priolo, ale też o historii São Miguel. Na przykład ten ptaszek był kiedyś uważany za szkodnika, bo zjadał liście drzew pomarańczowych, które dawniej stanowiły ważne źródło dochodów dla wyspy. Wesprzyj nieustanną pracę wolontariuszy, którzy chronią i odbudowują las laurisilva, a tym samym siedlisko priolo. Z centrum organizowane są też wycieczki piesze po tym pradawnym lesie. Nieco na południe od Nordeste, na wschodnim wybrzeżu, skręt do centrum jest oznaczony brązowym znakiem. Znajduje się on tuż za punktem widokowym Vista dos Barcos.
Tuż za Nordeste przy drodze jest zatoczka, gdzie możesz zaparkować wypożyczony samochód i podziwiać widok na Ponta do Arnel. W dole widać Farol do Arnel, czyli najstarszą latarnię morską na całych Azorach. Nieco dalej, przy dróżce prowadzącej do latarni, jest więcej miejsc parkingowych. Ta dróżka jest bardzo stroma i odradzamy zjeżdżanie w dół wynajętym autem. Można tam dojść pieszo, ale powrót pod górę jest wyjątkowo męczący. Czy naprawdę warto? Właściwie punkt widokowy nieco dalej jest o wiele ładniejszy, więc radzilibyśmy: oszczędź sobie wysiłku. Ten drugi punkt widokowy, Miradouro da Vista dos Barcos, znajduje się zaledwie kilometr stąd.
Również wschodnie wybrzeże São Miguel jest pełne punktów widokowych. Jednym z najpiękniejszych jest Ponta Do Sossego, bo oprócz wspaniałego widoku na wybrzeże możesz tam podziwiać pięknie zaprojektowany ogród. Ten rozległy ogród jest podzielony na tarasy na różnych wysokościach. W różnych miejscach stoją zadaszone ławki i stoły, dzięki czemu jest to fantastyczne miejsce na piknik z niczym nieprzesłoniętym widokiem na Ocean Atlantycki. To miejsce jest bardzo popularne wśród miejscowych i zwłaszcza w weekendy bywa tu naprawdę tłoczno. Znajdowanie miejsca parkingowego dla wynajętego samochodu może więc być trudne. Najlepiej więc wybrać się tam poza sezonem wakacyjnym i w dzień powszedni.
Przyroda São Miguel to największa atrakcja wyspy, ale czasem po prostu chcesz się zrelaksować na plaży i popływać w morzu. Plaże na południowym wybrzeżu są do tego idealne, natomiast na północnym wybrzeżu fale są silniejsze i bardziej nadają się do surfowania lub bodyboardingu.
Praia do Fogo leży siedem kilometrów na południe od popularnej miejscowości Furnas. Ta piękna plaża jest też świetnym miejscem, jeśli podróżujesz z dziećmi, bo dno opada bardzo łagodnie, a temperatura wody jest przyjemna dzięki podziemnym źródłom ciepłej wody.
Praia de Água D’Alto to piaszczysta plaża o długości sześciuset metrów, która latem cieszy się ogromną popularnością. Leży między wysokimi klifami, dzięki czemu woda jest tu spokojna i idealna do pływania. Chociaż przy wejściu na plażę znajduje się duży parking, latem może się on całkowicie zapełnić.
W wiosce Povoação jest mała plaża z czarnym piaskiem, ale pięknie otacza ją porośnięty zielenią klif. Najlepszy widok na to masz z sztucznego basenu tuż obok plaży, który jest napełniany wodą morską.
Imponującą plażą na północnym wybrzeżu jest Praia do Areal de Santa Bárbara koło Ribeira Grande. To idealne miejsce na długi spacer po plaży, a silne fale przyciągają tych, którzy chcą nauczyć się surfować. Znajduje się tam też szkoła surfingu, gdzie możesz wziąć lekcje.
Przez cały rok wokół São Miguel możesz łowić ryby i obserwować różne gatunki delfinów. Największe wieloryby przepływają obok wyspy od marca do czerwca. O tej porze roku możesz wypatrzyć wieloryby szare i (niebieskie) finwale. Z różnych miejsc na wyspie wypływają łodzie na wycieczki z obserwacją wielorybów. Pamiętaj, że nie ma gwarancji, że zobaczysz wieloryby, ale na pewno zawsze spotkasz figlarne delfiny. Niektóre wycieczki łodzią łączą obserwację delfinów i wielorybów z rejsem wokół niezwykłej wulkanicznej wysepki u wybrzeży Vila Franca.
Odległości między różnymi grupami wysp, które razem tworzą Azory, są ogromne. São Jorge wraz z Santa Marią należy do wysp wschodnich. Wyspy centralne to Faial, Pico, São Jorge, Graciosa i Terceira, a do wysp zachodnich należą jeszcze Flores i Corvo. Między grupami wysp nie ma połączeń promowych, są za to między wyspami w obrębie jednej grupy. Jeśli chcesz dostać się z São Miguel na inną wyspę, będziesz musiał polecieć samolotem i osobno zarezerwować wypożyczone samochody na poszczególne wyspy. Tutaj podajemy linki do wypożyczalni samochodów na innych wyspach: Santa Maria, Terceira, Faial, Pico, São Jorge i Flores.
Drogi na São Miguel są świetnie utrzymane. Niektóre drogi w głębi wyspy są jednak dość wąskie. Ponieważ jest to wyspa górzysta, nie bój się jeździć po serpentynach.
Na Azorach jest mnóstwo krów, które czasem muszą przejść na inne pastwisko albo do miejsca dojenia. To znaczy, że czasami (zwykle wczesnym rankiem i późnym popołudniem) możesz natknąć się na stada krów, które powoli przechodzą przez drogę.
São Miguel to miejsce, do którego możesz wybrać się o każdej porze roku, choć pogoda bywa tu dość nieprzewidywalna. Chociaż czerwiec, lipiec i sierpień to najcieplejsze i najsuchsze miesiące, nawet wtedy może spaść deszcz lub gdzieś pojawi się mgła. Zwróć uwagę na to słowo „gdzieś”, bo warunki pogodowe na tej dość małej wyspie mogą się bardzo różnić. Zdarza się na przykład, że nad jeziorami Sete Cidades na zachodzie unosi się mgła, podczas gdy na wschodzie świeci pełne słońce. Na szczęście jest na to bardzo przydatna strona: Visit Azores. Możesz tam na żywo sprawdzić przez różne kamery internetowe, jaka pogoda panuje w różnych miejscach. Na São Miguel kamery znajdują się między innymi w Sete Cidades, Ribeira Grande, Lagoa do Fogo i Furnas.
Skorzystaj z tej strony i nie trzymaj się sztywno swoich planów, tylko dostosowuj je do warunków pogodowych. To właśnie dlatego nie opisujemy powyżej wycieczki po São Miguel, bo wtedy zbytnio przywiązujesz się do konkretnej trasy, a przecież – zwłaszcza na Azorach – trzeba elastycznie wybierać jednodniowe wycieczki. Naprawdę warto uważnie śledzić te kamery internetowe, bo pogoda może się szybko zmienić – zarówno na lepsze, jak i na gorsze.
Niezależnie od tego, w jakim okresie wybierasz się na São Miguel, zawsze warto zarezerwować samochód z wyprzedzeniem. Dzięki temu będziesz mieć pewność, że po przylocie na lotnisko w Ponta Delgada czeka na ciebie auto zgodne z twoimi preferencjami. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy wolisz jeździć samochodem elektrycznym, bo oferta samochodów elektrycznych do wynajęcia na São Miguel nie jest (jeszcze) zbyt duża. Również wybór samochodów z automatyczną skrzynią biegów jest znacznie mniejszy niż w przypadku aut z manualną skrzynią biegów.
Jakie ubezpieczenie najlepiej wybrać i jaki wygląda kwestia depozytu? Nasze artykuły zawierają przydatne informacje i wskazówki, które pomogą Ci wypożyczyć samochód odpowiedni dla Ciebie.